Ministeries hebben nog steeds moeite zich te houden aan de Wet open overheid, maar er lijkt ook een trendbreuk te zijn. Er zijn nu voor het eerst lichtpunten: de aantallen Woo-verzoeken en vooral de gemiddelde doorlooptijd dalen significant. Er is sprake van een zwaluw, ook van een zomer? De winst zit in procesverbetering, niet in inperking van de wet of het recht op overheidsinformatie.
Dat zijn de hoofdconclusies van het onderzoeksrapport Een Zwaluw dat Instituut Maatschappelijke Innovatie, Open State Foundation en Universiteit van Amsterdam vandaag uitbrengen. Het rapport analyseert de door de Rijksoverheid gepubliceerde beantwoorde Woo-verzoeken van afgelopen jaar. Daarnaast is er gekeken naar de ontvangstbevestiging van Woo-verzoeken, de monitor-categorieën van ministeries, de omvang van Woo-besluiten, de uitzonderingsgronden op basis waarvan wordt gelakt, de afhandelingskosten van Woo-verzoeken en de publicatie van Woo-data.
Onderzoek Een Zwaluw is een vervolg op Schildpaddensoep (over 2024), Blaadjes op het spoor (over 2023), Matglas (over 2022) en Ondraaglijk Traag (over 2021) door Instituut Maatschappelijke Innovatie, Open State Foundation en de Universiteit van Amsterdam. Een Zwaluw wordt vandaag, 31 maart 2026, aangeboden aan de Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer.
Belangrijke punten van het rapport in het kort:
- Beantwoording van informatieverzoeken door ministeries duurt nu gemiddeld 143 dagen, een forse daling in vergelijking met 188 dagen vorig jaar; sinds 2021 liepen de termijnen steeds op, maar dit jaar lijkt daar verandering in te komen
- Ondanks de daling is het gemiddelde nog steeds ver boven de wettelijk maximale termijn van 42 dagen; aantal besluiten dat de wettelijke termijn overschrijdt is wel gedaald van 83% naar 77%
- Grote verschillen tussen ministeries; AZ (66 dagen), OCW (87 dagen) en BZK (87 dagen) doen het relatief goed; de ministeries van A&M (254 dagen) en VWS (221 dagen) zijn het langzaamst
- Ook de aantallen gepubliceerde Woo-besluiten en de openbaar gemaakte pagina’s nemen af
- In de meeste Woo-besluiten wordt gelakt; de vage lakgrond “het goed functioneren van de Staat” werd bij 56% van de gelakte besluiten ingeroepen
- Er is geen uniforme manier van monitoring van de behandeling van Woo-verzoeken door ministeries
- Ministeries verzenden gemiddeld na 11 dagen een ontvangstbevestiging naar de verzoeker; daarmee is een groot deel van de wettelijke termijn al verstreken
De gemiddelde doorlooptijd (termijn waarbinnen een Woo-verzoek wordt beantwoord) bedroeg in 2025 143 dagen. Deze doorlooptijd liep afgelopen jaren alleen maar op. In 2021 bedroeg het 161 dagen, in 2022 167 dagen, in 2023 172 dagen en in 2024 188 dagen. Dit jaar is er een mogelijke trendbreuk te zien, de gemiddelde doorlooptijd is significant korter het jaar ervoor. Dit is bij bijna alle individuele ministeries ook het geval. Alleen bij het ministeries van Defensie, SZW en VWS was de gemiddelde doorlooptijd langer dan in 2024. De mediaan laat eenzelfde daling zien. Deze is van 115 in 2024 naar 82 in 2025 gegaan.
Totaal gemiddeld aantal dagen beantwoording in 2021, 2022, 2023, 2024 en 2025 en maximumtermijnen. De groene lijn toont de gemiddelde afhandelingsduur in dagen. Per 2025 zien we een trendbreuk. De paarse lijn toont de wettelijk maximale termijn bij grote verzoeken, tot mei 2022 onder de Wob (56 dagen) en vanaf mei 2022 onder de Woo (42 dagen).
“Dit onderzoek laat zien: de Woo kan wél goed werken. Dit kabinet moet vol inzetten op de leerpunten, want het is dus mogelijk. En een open overheid is noodzakelijk voor herstel van vertrouwen.”
Serv Wiemers, directeur Open State Foundation
De ministeries verschillen veel als het aankomt op de gemiddelde doorlooptijden. Het ministerie van AZ was met 66 dagen het snelst en het ministerie van Asiel en Migratie met 254 dagen het langzaamst. Het ministerie van BZK was dit jaar gemiddeld 100 dagen sneller in het beantwoorden van Woo-verzoeken dan vorig jaar. Ook LVVN springt positief in het oog. Dat ministerie publiceerde het grootste aantal Woo-verzoeken (422) en bracht tegelijkertijd de afhandelingstijd terug van 173 naar 114 dagen. De ministeries van J&V (incl. A&M), SZW en VWS (zelfs exclusief covid-verzoeken) hebben de langste doorlooptijd. Zij overschrijden de wettelijke termijn al jaren met meer dan 400%.
Om een vergelijking te kunnen maken met voorgaande jaren zijn bij onderstaande grafiek de cijfers van de drie ministeries die zijn opgericht door het kabinet-Schoof meegenomen met de cijfers van de ministeries waaruit ze zijn voortgekomen. Er blijkt overigens geen correlatie te zijn tussen het aantal verzoeken en de afhandelingstijd.
Het rapport doet meerdere aanbevelingen. Ten eerste: leer van elkaars aanpak; verklein op die manier de grote verschillen tussen frontrunners en achterblijvers. Ten tweede: ga door met de ingezette verbeteringen; doe dit door eerder gegeven adviezen te implementeren, de processen te stroomlijnen en ‘gaten’ in de behandeltijd te voorkomen. Daarvoor hoeft de Woo niet worden aangepast. Ten derde: neem direct contact op met de indiener van een Woo-verzoek; dat duurt nu gemiddeld 11 dagen en is weggegooide tijd. Ten vierde: wees terughoudend met lakken, zeker als het gaat om de algemene uitzonderingsgrond ‘het goed functioneren van de Staat’. Tot slot: zorg voor uniforme monitoring van informatie rond de Woo en maak alle data voor de buitenwereld beschikbaar en doorzoekbaar.
Bekijk de berekeningen in deze spreadsheet met Woo-besluiten.