- Bijna een derde (32%) van de vervolgfuncties van oud-Tweede Kamerleden is een lobbyfunctie.
- De VVD springt eruit: van de vervolgfuncties van oud-VVD’ers is 41% een lobbyfunctie.
- De afgelopen drie jaar haalden partijen bijna/meer dan 14 miljoen euro binnen, waarvan 17% (2,3 miljoen euro) afkomstig van Quote 500-leden.
- Van de 2,3 miljoen euro van Quote 500-leden ging 78% naar rechtse en radicaal rechtse partijen, en 9% naar linkse partijen.
- Bij de verkiezingen van 2025 ging 86% van de giften van Quote 500-leden naar centrum- en rechtse partijen en 14% naar linkse partijen.
Gister werd het onderzoeksrapport ‘Rijker dan ooit, machtiger dan ooit. De politieke invloed van de rijken in Nederland’ van Oxfam Novib in samenwerking met Open State Foundation gepubliceerd. Met dit rapport wil Oxfam inzicht geven in de ‘geld-macht-spiraal’ die ontstaat wanneer superrijken hun geld inzetten voor invloed in de politiek. Deze spiraal vergroot de kloof tussen arm en rijk en vormt een bedreiging voor onze democratie.
Vanuit Open State hebben wij bijgedragen aan het rapport en onderzocht hoe giften en donaties aan politieke partijen en de politieke lobbydraaideur bijdragen aan deze ongelijkheid.
Teken de petitie voor de invoering van een lobbyregister 👈
De lobbydraaideur
Vanaf 2026 krijgen bewindspersonen te maken met een wettelijke afkoelperiode van 2 jaar voordat ze een lobbyfunctie mogen bekleden op hun eigen – en gerelateerde – beleidsterrein. Dit geldt niet voor Kamerleden, terwijl dit, net als bij bewindspersonen, kan leiden tot ongelijke toegang tot de macht. Een voormalig Kamerlid beschikt namelijk over relevante informatie en netwerken die anderen niet hebben.
Uit het onderzoek naar de lobbydraaideur is gebleken dat 32% van de vervolgfuncties van Kamerleden lobbyfuncties zijn. Er zijn hierin grote verschillen tussen politieke partijen. Zo zijn bij de oud-VVD-Kamerleden zijn 41% van de vervolgfuncties lobbyfuncties, terwijl dit aandeel bij de SGP maar 8% beslaat. Dit is onder andere interessant aangezien de VVD in 2024 lieten weten geen voorstander van een lobbyregister te zijn.
Giften aan politieke partijen
Ook giften en donaties aan politieke partijen kunnen bijdragen aan de groeiende ongelijkheid in ons land. Zo kunnen de superrijken in Nederland het zich veroorloven om grote bedragen te doneren en daarmee invloed uit te oefenen op de politiek en het beleid te sturen naar hun eigen belangen.
Uit ons onderzoek blijkt dat 17% van de giften en donaties aan politieke partijen van de afgelopen drie jaar afkomstig was van huidige of voormalige Quote 500-leden. Het merendeel hiervan ging naar rechtse partijen, namelijk 57%, en 21% naar radicaal rechtse partijen. Slechts 9% van de huidige of voormalige Quote 500-leden doneerde in de afgelopen drie jaar aan linkse partijen.
Een voorbeeld hiervan zijn de vermogende families Swinkels en Van Oord die vonden dat hun erfgenamen moesten profiteren van belastingkorting die eigenlijk bedoeld is voor kleine ondernemers. Een lobby waarbij nauwe contacten waren met partijen zoals CDA en VVD zorgde ervoor dat het beleid dat de families voor ogen hadden door de Kamer kwam. Het lobbysucces bleek achteraf in strijd met de Europese regels en werd in 2025 teruggedraaid.
Aanbevelingen
Aan de hand van het onderzoek dat wij als Open State hebben gedaan voor Oxfam Novib zijn een aantal aanbevelingen naar voren gekomen.
Met betrekking tot de lobbydraaideur pleiten wij voor het instellen van een lobbyregister. Daarnaast zou een afkoelperiode van twee jaar ook moeten gelden voor oud Tweede Kamerleden.
Met betrekking tot giften van politieke partijen raden wij aan donaties van bedrijven aan politieke partijen te verbieden en een veel lager maximum te stellen aan donaties van particulieren (bijvoorbeeld € 2.500 in plaats van het huidige maximum van € 100.000). Daarnaast raden wij aan elke gift binnen drie dagen te publiceren.
- Bijna een derde (32%) van de vervolgfuncties van oud-Tweede Kamerleden is een lobbyfunctie.
- De VVD springt eruit: van de vervolgfuncties van oud-VVD’ers is 41% een lobbyfunctie.
- De afgelopen drie jaar haalden partijen bijna/meer dan 14 miljoen euro binnen, waarvan 17% (2,3 miljoen euro) afkomstig van Quote 500-leden.
- Van de 2,3 miljoen euro van Quote 500-leden ging 78% naar rechtse en radicaal rechtse partijen, en 9% naar linkse partijen.
- Bij de verkiezingen van 2025 ging 86% van de giften van Quote 500-leden naar centrum- en rechtse partijen en 14% naar linkse partijen.
Gister werd het onderzoeksrapport ‘Rijker dan ooit, machtiger dan ooit. De politieke invloed van de rijken in Nederland’ van Oxfam Novib in samenwerking met Open State Foundation gepubliceerd. Met dit rapport wil Oxfam inzicht geven in de ‘geld-macht-spiraal’ die ontstaat wanneer superrijken hun geld inzetten voor invloed in de politiek. Deze spiraal vergroot de kloof tussen arm en rijk en vormt een bedreiging voor onze democratie.
Vanuit Open State hebben wij bijgedragen aan het rapport en onderzocht hoe giften en donaties aan politieke partijen en de politieke lobbydraaideur bijdragen aan deze ongelijkheid.
De lobbydraaideur
Vanaf 2026 krijgen bewindspersonen te maken met een wettelijke afkoelperiode van 2 jaar voordat ze een lobbyfunctie mogen bekleden op hun eigen – en gerelateerde – beleidsterrein. Dit geldt niet voor Kamerleden, terwijl dit, net als bij bewindspersonen, kan leiden tot ongelijke toegang tot de macht. Een voormalig Kamerlid beschikt namelijk over relevante informatie en netwerken die anderen niet hebben.
Uit het onderzoek naar de lobbydraaideur is gebleken dat 32% van de vervolgfuncties van Kamerleden lobbyfuncties zijn. Er zijn hierin grote verschillen tussen politieke partijen. Zo zijn bij de oud-VVD-Kamerleden zijn 41% van de vervolgfuncties lobbyfuncties, terwijl dit aandeel bij de SGP maar 8% beslaat. Dit is onder andere interessant aangezien de VVD in 2024 lieten weten geen voorstander van een lobbyregister te zijn.
Giften aan politieke partijen
Ook giften en donaties aan politieke partijen kunnen bijdragen aan de groeiende ongelijkheid in ons land. Zo kunnen de superrijken in Nederland het zich veroorloven om grote bedragen te doneren en daarmee invloed uit te oefenen op de politiek en het beleid te sturen naar hun eigen belangen.
Uit ons onderzoek blijkt dat 17% van de giften en donaties aan politieke partijen van de afgelopen drie jaar afkomstig was van huidige of voormalige Quote 500-leden. Het merendeel hiervan ging naar rechtse partijen, namelijk 57%, en 21% naar radicaal rechtse partijen. Slechts 9% van de huidige of voormalige Quote 500-leden doneerde in de afgelopen drie jaar aan linkse partijen.
Een voorbeeld hiervan zijn de vermogende families Swinkels en Van Oord die vonden dat hun erfgenamen moesten profiteren van belastingkorting die eigenlijk bedoeld is voor kleine ondernemers. Een lobby waarbij nauwe contacten waren met partijen zoals CDA en VVD zorgde ervoor dat het beleid dat de families voor ogen hadden door de Kamer kwam. Het lobbysucces bleek achteraf in strijd met de Europese regels en werd in 2025 teruggedraaid.
Aanbevelingen
Aan de hand van het onderzoek dat wij als Open State hebben gedaan voor Oxfam Novib zijn een aantal aanbevelingen naar voren gekomen.
Met betrekking tot de lobbydraaideur pleiten wij voor het instellen van een lobbyregister. Daarnaast zou een afkoelperiode van twee jaar ook moeten gelden voor oud Tweede Kamerleden.
Met betrekking tot giften van politieke partijen raden wij aan donaties van bedrijven aan politieke partijen te verbieden en een veel lager maximum te stellen aan donaties van particulieren (bijvoorbeeld € 2.500 in plaats van het huidige maximum van € 100.000). Daarnaast raden wij aan elke gift binnen drie dagen te publiceren.
👉 Ook voor een lobbyregister?