Open State en IMI presenteren rapport over de baten van transparantie
• ‘De baten van transparantie. Wat een open overheid de maatschappij oplevert’ is een onderzoek van Open State Foundation en Instituut Maatschappelijke Innovatie.
• Het rapport wordt dinsdag 13 januari aangeboden aan leden van de Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer.
• Het rapport berekent dat transparantie via de Woo, open data en open archieven Nederland naar schatting 4,4 miljard euro per jaar oplevert.
• Veel misstanden zijn onthuld met een beroep op de Wob en Woo.
• Op basis van een vergelijking van negen onderzoeken worden de opbrengsten van open data in Nederland geschat op 3,5 miljard euro per jaar.
• Uit diverse indexen blijkt dat Nederland nog niet de volle potentie van open data benut en zich opstelt als ‘volger’ in plaats van koploper.
Open State Foundation en Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI) publiceren vandaag het rapport ‘De baten van transparantie. Wat een open overheid de maatschappij oplevert’. Dit rapport brengt de baten van transparantie voor het eerst zo breed mogelijk in kaart. Aanleiding voor het onderzoek was de eenzijdige focus op de kosten van openbaarheid. Zo werd er een grootschalig onderzoek gedaan naar de uitvoeringslast van de Wet open overheid (Woo). De bevindingen hiervan zullen worden meegenomen in de wetsevaluatie die komend jaar wordt uitgevoerd. Met het huidige rapport vragen de organisaties aandacht voor de enorme opbrengsten die transparantie genereert om hiermee balans te brengen in het debat.
Het rapport onderzoekt openbaarmaking op verzoek, open data en open archieven. Per categorie wordt gekeken naar de maatschappelijke baten, zowel uitgedrukt in kwantificeerbare waarde als de kwalitatieve baten aan de hand van verdiepende casestudies.
Transparantie heeft een intrinsieke waarde. Burgers hebben als belastingbetaler het recht te weten hoe publieke middelen worden besteed en besluiten tot stand komen. Openheid is een voorwaarde voor democratie en leidt tot vertrouwen. Veel van deze voordelen zijn niet in geld uit te drukken. Andere wel.
“De afgelopen tijd staat het recht op informatie onder druk in Nederland en werd er uitsluitend gefocust op de kosten van openbaarheid. Dit rapport laat zien dat openbaarheid ons ook heel veel oplevert en we hierin juist moeten investeren.” Marlinde Weener, onderzoeker Open State Foundation
Openbaarmaking op verzoek: Het rapport laat zien aan de hand van een selectie van 100 misstanden en diverse cases, dat Wob/Woo-verzoeken zorgen voor het eerder aan het licht brengen van misstanden en wanbeleid. Uit deze voorbeelden blijkt dat openheid bijdraagt aan een grotere mate van correctie en verbetering in bestuur, beleid en uitvoering.
Zo heeft het toeslagenschandaal de Nederlandse schatkist ongeveer 12 miljard euro gekost. Wob-verzoeken van Trouw en RTL4 hebben mede geleid tot het blootleggen van het schandaal, waarmee verdere potentiële kosten zijn bespaard. De jaarlijkse opbrengsten van de Woo/Wob worden conservatief ingeschat op 730 miljoen euro.
Open data: Uit het rapport blijkt dat het publiceren van open data (machineleesbare gegevens die door iedereen vrij gebruikt en hergebruikt mogen worden) door de overheid Nederland naar schatting jaarlijks 3,5 miljard euro en 7.140 banen oplevert. Ze vormen een belangrijke motor voor innovatie, maken de overheid efficiënter en vergroten de betrokkenheid van burgers.
Tegelijkertijd benut Nederland deze kansen nog niet volledig. In verschillende internationale indexen blijven we achter bij Europese koplopers en neemt Nederland vooral de rol van volger in. Met grotere beschikbaarheid van open data en meer steun voor hergebruik kan Nederland een flinke inhaalslag maken.
Dat open data tot verrassende maatschappelijke voordelen leidt, blijkt uit de uiteenlopende praktijkvoorbeelden in de online verhalenbank die wordt gepubliceerd samen met het rapport. In London leidde het openstellen van data door Transport for London tot een besparing van 43 miljoen pond aan ontwikkelkosten en bespaarde reisuren door het gebruik van de real-time applicaties die de open data gebruiken. Ook in Nederland maken we gebruik van open data initiatieven. Zo vertelt Paul Lodder van Social Technology Lab in een interview hoe zij met de 3DBAG-dataset de site zonopjebakkes ontwikkel-den, die laat zien welke terrassen in de zon liggen en waar openbare voorzieningen te vinden zijn.
“Met open data ontstaan nieuwe producten en diensten, openbaarheid leidt tot het beëindigen van misstanden. Per saldo profiteert iedereen hiervan, als burger en als belastingbetaler.” Guido Enthoven, directeur Instituut Maatschappelijk Innovatie
Open archieven: Het rapport kijkt ook naar de voordelen van openbaar toegankelijke overheids-archieven, waaronder democratische verantwoording en controle (Vliegramp Bijlmer, Srebrenica, woningcorporatie-schandalen), rechtszekerheid voor burgers (toeslagenaffaire), herstel van historisch onrecht en collectieve verwerking (dekolonisatieoorlog Indonesië, slavernijverleden, CABR) en hergebruik van bouwtekeningen.
“Dat CDA-leider Bontenbal onlangs de Woo een doorn in het oog noemde en klaagde over de vele ambtenaren is nu echt ontkracht. Openbaarheid is essentieel voor democratie en levert de maatschappij juist veel op. Het nieuwe kabinet moet dat meenemen.” Serv Wiemers, directeur Open State Foundation.