Wie zit er achter een bedrijf?
De Kamer van Koophandel beheert het Handelsregister met informatie over Nederlandse ondernemingen en organisaties. Daarnaast beheert de KVK het UBO-register, waarin staat wie uiteindelijk eigenaar is van of zeggenschap heeft over een organisatie. Samen geven deze registers inzicht in bedrijven, hun eigenaarschap en de structuren daarachter.
Wij pleiten ervoor dat deze informatie vrij en zo volledig mogelijk toegankelijk is. Open bedrijfsdata is namelijk waardevol voor de economie én de samenleving. Vrij beschikbare informatie helpt bedrijven en overheden om beter inzicht te krijgen in markten en economische ontwikkelingen. Ook geeft het journalisten, onderzoekers en maatschappelijke organisaties de mogelijkheid om onderzoek te doen en nieuwe verbanden aan het licht te brengen.
Dat geldt in het bijzonder voor informatie over uiteindelijk belanghebbenden. Die kan helpen bij het onderzoeken van witwassen, fraude en corruptie. Wanneer bedrijfs- en eigendomsinformatie goed toegankelijk en met elkaar te combineren is, wordt het bovendien mogelijk om grotere bedrijfsstructuren en financiële verbanden zichtbaar te maken.
Als bedrijfsbelangen de publieke sector raken
Bedrijfsinformatie wordt extra relevant wanneer economische belangen raken aan de publieke sector. Denk aan bedrijven die meedingen naar overheidsopdrachten, bestuurders met zakelijke belangen of organisaties die betrokken zijn bij vastgoed en internationale geldstromen. Goede toegang tot bedrijfsgegevens maakt het mogelijk om zulke verbanden te onderzoeken.
Dat werd in 2024 zichtbaar in ons onderzoek met de Volkskrant naar de nevenfuncties en zakelijke belangen van Eerste Kamerleden. Door hun opgaven te vergelijken met gegevens uit het Handelsregister, vonden de onderzoekers bij 29 van de 75 senatoren verschillen. Het onderzoek laat zien hoe bedrijfsinformatie kan bijdragen aan meer inzicht in mogelijke belangenverstrengeling en de controle op publieke functies.
We pleiten dan ook voor een Handels- en UBO-register dat niet alleen formeel toegankelijk is, maar ook daadwerkelijk doorzoekbaar en herbruikbaar. Zo kunnen verschillende gebruikers zelf verbanden leggen en onderzoek doen, zonder dat toegang tot deze informatie afhankelijk is van commerciële diensten of specialistische kennis.
Van Nederlandse lobby naar Europese regels
- 2019: De herziene Europese Open Data Richtlijn maakt bedrijfsregisters onderdeel van de zogenoemde high-value datasets. We pleiten ervoor deze gegevens daadwerkelijk als open data beschikbaar te maken.
- 2021: We lanceren samen met partners de UBO Atlas, waarmee de toegankelijkheid en uitvoering van UBO-registers in Europese landen kan worden vergeleken.
- 2022: Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelt dat onbeperkte publieke toegang tot UBO-registers niet verenigbaar is met het recht op privacy. Openbaarheid voor partijen met een legitiem belang blijft wel mogelijk.
- 2026: Op 10 juli verstrijkt de Europese deadline voor het regelen van toegang tot UBO-registers voor partijen met een legitiem belang. Nederland heeft die toegang dan nog niet geregeld. Samen met zeven andere organisaties roepen we het kabinet op om snel in actie te komen.
Op weg naar open eigenaarschap
De discussie over open bedrijfsinformatie blijft actueel. Hoewel Europese regelgeving de afgelopen jaren is veranderd, blijft toegang tot informatie over bedrijven en hun eigenaren beperkt. Het Nederlandse UBO-register is niet vrij toegankelijk en voor gegevens uit het Handelsregister gelden betaal- en toegangsbeperkingen.
We blijven daarom pleiten voor een gelijke informatiepositie. Niet alleen overheden en commerciële partijen met voldoende middelen moeten bedrijfsstructuren kunnen onderzoeken, maar ook journalisten, onderzoekers, maatschappelijke organisaties en burgers.
Open KVK/UBO gaat daarmee over meer dan het openen van registers. Het gaat om de vraag wie toegang heeft tot informatie over economische macht en eigenaarschap, en daarmee wie in staat is om die macht te controleren.