Waar gaat publiek geld naartoe?
De overheid besteedt jaarlijks miljarden euro’s aan goederen, diensten en producten. Denk aan ICT, dienstkleding en externe arbeidskrachten. Omdat het om publiek geld gaat, moeten burgers, bedrijven en toezichthouders kunnen zien welke opdrachten de overheid verstrekt, aan wie en onder welke voorwaarden.
Die informatie is er wel, maar is lange tijd versnipperd geweest over verschillende systemen. Inkoopdata is bovendien niet altijd volledig, goed doorzoekbaar of op tijd beschikbaar. Zo ontbreken regelmatig prijzen, informatie over gunningscriteria en de uiteindelijke gunningsbeslissing. Daardoor is het lastig om de hele inkoopcyclus te volgen: van de geplande aanbesteding tot het uiteindelijke contract en de uitvoering daarvan.
Open inkopen gaat daarom niet alleen over het publiceren van meer gegevens. Het gaat er ook om dat informatie op een vaste, begrijpelijke en herbruikbare manier beschikbaar komt. Alleen dan kunnen verschillende gebruikers de gegevens combineren, analyseren en controleren.
Van inkoopdata naar publieke controle
Openbare inkoopinformatie maakt het mogelijk om te volgen hoe publiek geld wordt besteed en welke bedrijven opdrachten van de overheid krijgen. Dat helpt bij toezicht en kan bijvoorbeeld inzicht geven in mogelijke belangenverstrengeling, inefficiënte inkoop of andere onregelmatigheden. Tegelijkertijd krijgen bedrijven, waaronder kleinere ondernemingen, beter zicht op beschikbare opdrachten en de markt waarin zij concurreren.
Open State werkt daarom samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan betere en meer centrale ontsluiting van publieke inkoopdata. In 2021 bracht Open State samen met gebruikers in kaart welke informatie bedrijven, journalisten, onderzoekers en andere hergebruikers nodig hebben. Vervolgens ontwikkelde Open State samen met BZK een doelgids voor een Open Contract Register, gebaseerd op internationale standaarden en voorbeelden.
Ook wordt onderzocht hoe open inkoopdata daadwerkelijk gebruikt kan worden. In 2024 organiseerde Open State voor BZK een App Challenge. Daaruit kwam een AI-tenderportaal voort dat historische en actuele aanbestedingen gebruikt om MKB-bedrijven te helpen passende opdrachten te vinden. Zo wordt zichtbaar dat betere data niet alleen controle mogelijk maakt, maar ook nieuwe toepassingen kan opleveren.
Wat hebben we bereikt?
-
- Onderzoek gedaan naar de informatiebehoefte van bedrijven, brancheorganisaties, kennisinstellingen en journalisten.
- De problemen rond de toegankelijkheid en herbruikbaarheid van Nederlandse inkoopdata in kaart gebracht.
- Samen met BZK een doelgids ontwikkeld voor een open en centraal inkoopregister.
- Bijgedragen aan het debat over open contractdata en de Open Contracting Data Standard.
- Een internationale conferentie over open inkopen georganiseerd met BZK en het Open Contracting Partnership.
- In 2024 een App Challenge georganiseerd voor het hergebruik van open inkoopdata, waaruit een AI-tenderportaal voor het MKB voortkwam.
- In 2025 en 2026 hebben wij de implementatie van onze adviezen nagestreefd, door personele wisselingen bij BZK loopt dit echter nu al anderhalf jaar achter op de planning. Wel hebben we in Europa de discussie weten aan te zwengelen over prijs-kwaliteit als doorslaggevende factor bij aanbesteden.
- In 2027 blijven we ons inzetten voor de adoptie van onze aanbevelingen, daarnaast duiken we in het raakvlak tussen digitale soevereiniteit en publiek aanbesteden.
Op weg naar een open inkoopregister
Een volledig beeld van publieke inkoop vraagt om informatie die gedurende de hele inkoopcyclus beschikbaar is: van planning en aanbesteding tot gunning, contract en uitvoering. Die informatie moet bovendien centraal, tijdig, machineleesbaar en herbruikbaar worden gepubliceerd.
Open State blijft zich daarom inzetten voor een landelijk Open Inkoopregister waarin publieke aanbestedingen en contracten op een toegankelijke manier bij elkaar komen. Zo wordt het makkelijker om publieke inkoop te volgen, te onderzoeken en opnieuw te gebruiken.
Open Inkoop wordt ontwikkeld in samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).