Wie zit er aan tafel?
Lobby is een belangrijk onderdeel van het politieke besluitvormingsproces. Belangenorganisaties, bedrijven en maatschappelijke organisaties informeren politici en beleidsmakers over hun belangen en expertise. Om inzicht te geven in deze contacten, publiceert de Rijksoverheid de agenda’s van bewindspersonen.
Met Open Lobby maakt Open State Foundation deze informatie toegankelijker en het Nederlandse lobbylandschap inzichtelijker. De online tool OpenLobby.nl verzamelt en visualiseert de openbare agenda’s van bewindspersonen. Gebruikers kunnen zoeken op onder andere organisaties, ministeries en bewindspersonen en zo zien wie wanneer met wie heeft gesproken.
De openbare agenda’s zijn echter niet altijd volledig. Ministeries interpreteren de richtlijnen verschillend en afspraken worden niet altijd op dezelfde manier geregistreerd. Uit eigen onderzoek bleek dat in 2024 aanvankelijk slechts 13% van de externe afspraken volledig werd geregistreerd. Na extra aandacht vanuit premier Schoof steeg dit in oktober en november naar 21%, maar ook dat laat zien dat de transparantie tekortschiet.
Een gelijk speelveld voor iedereen
Lobby kan waardevol zijn voor de democratie: beleidsmakers hebben kennis en expertise uit de samenleving nodig om goede beslissingen te nemen. Tegelijkertijd ontstaat een probleem wanneer niet zichtbaar is welke belangen worden ingebracht of wanneer sommige partijen makkelijker toegang hebben tot beleidsmakers dan anderen.
Transparantie over lobbycontacten helpt om die invloed zichtbaar te maken. Burgers, journalisten en maatschappelijke organisaties kunnen beter volgen wie contact heeft met beleidsmakers en welke belangen mogelijk een rol spelen bij de totstandkoming van beleid.
Open lobby gaat daarmee verder dan het openbaar maken van agenda’s. We doen onderzoek, brengen de resultaten onder de aandacht van politiek en media en pleiten voor structurele oplossingen, zoals het verplichte lobbyregister dat in 2016 in het coalitieakkoord is opgenomen.
We dragen zo bij aan een overheid die niet alleen transparant is, maar ook beter controleerbaar en verantwoordbaar.
Van onderzoek naar politieke agenda
- 2015: initiatiefnota Lobby in daglicht: luisteren en laten zien wordt ingediend.
- 2017: openbare agenda’s van bewindspersonen worden gepubliceerd op Rijksoverheid.nl.
- 2019: GRECO, het anticorruptie orgaan van de Raad van Europa, beveelt Nederland aan een lobbyregister in te voeren.
- 2021: Open State publiceert onderzoek naar lobby transparantie en lanceert OpenLobby.nl. Het onderzoek krijgt landelijke media aandacht en leidt tot Kamervragen.
- 2023: Open State onderzoekt samen met de Volkskrant de verschillen in lobby en integriteitsregels tussen provincies.
- 2024: vervolgonderzoek laat zien dat de openbare agenda’s nog steeds onvoldoende transparant zijn; slechts 13% van de afspraken is volledig geregistreerd.
- 2025: Open State vernieuwt OpenLobby.nl, lanceert een tijdlijn over lobby transparantie en start een petitie voor een verplicht lobbyregister.
- 2026: Het lobbyregister wordt opgenomen in het coalitieakkoord van Kabinet Jetten
Op weg naar echte lobby transparantie
De komende periode blijven we ons inzetten voor betere en structurele lobby transparantie. Nu het lobbyregister in het coalitieakkoord is opgenomen houden we een vinger aan de pols bij de invoering hiervan.
Tegelijkertijd blijven we de beschikbare informatie ontsluiten en onderzoeken uitvoeren om verschillende tekortkomingen zichtbaar te maken. Zo moet Open Lobby niet alleen laten zien waar de transparantie tekortschiet, maar ook bijdragen aan politieke en maatschappelijke druk om die transparantie daadwerkelijk te verbeteren. De inzet is uiteindelijk een overheid waarin voor iedereen duidelijker is wie invloed probeert uit te oefenen, hoe belangen worden ingebracht en hoe politieke besluitvormingen tot stand komen.