Zicht op besluiten van de overheid
Een beschikking is een individueel besluit van een overheidsorganisatie over een specifieke persoon, organisatie of situatie. Denk aan een vergunning, subsidie, toeslag of bestuurlijke boete. Met de komst van de Wet open overheid (Woo) zullen overheidsorganisaties steeds meer beschikkingen actief openbaar moeten maken. Besluiten die voorheen alleen beschikbaar waren voor betrokkenen, worden daarmee toegankelijk voor iedereen.
Met Beschikkingen in Beeld onderzoeken we samen met Tilburg University en Centerdata welke beschikkingen overheden openbaar maken en hoe toegankelijk deze zijn voor burgers. We brengen in kaart welke overheden beschikkingen publiceren, waar deze te vinden zijn en hoe makkelijk burgers ze kunnen vinden.
Om verschillen tussen overheden zichtbaar te maken, ontwikkelden we een methode om de openbaarmaking systematisch te beoordelen: het vijfsterrenmodel. Overheden krijgen sterren op basis van de mate waarin zij beschikkingen openbaar maken. Zo worden goede voorbeelden zichtbaar en kunnen overheden van elkaar leren. De resultaten zijn samengebracht in de online tool Beschikkingeninbeeld.nl.
Van overheidsbesluit naar publieke informatie
Openbare beschikkingen versterken de informatiepositie van burgers. Wanneer vergelijkbare besluiten beschikbaar zijn, kunnen burgers bijvoorbeeld zien hoe een overheid regels in vergelijkbare situaties heeft toegepast. Dat kan helpen bij een eigen aanvraag of bij het begrijpen van een besluit.
Openbaarmaking maakt het daarnaast mogelijk om het handelen van overheden beter te volgen. Door individuele besluiten te analyseren kunnen burgers, journalisten en maatschappelijke organisaties patronen en mogelijke misstanden signaleren. Zo gaat het niet alleen om toegang tot informatie, maar ook om de mogelijkheid om de overheid te controleren.
Beschikkingen in Beeld sluit daarmee aan bij een open overheid waarin informatie niet alleen formeel openbaar is, maar ook daadwerkelijk vindbaar en bruikbaar. Door te onderzoeken wat overheden publiceren en hoe toegankelijk die informatie is, maken we zichtbaar waar de praktijk al goed werkt en waar verbetering nodig is.
Wat hebben we tot nu toe bereikt?
- Beschikkingen in Beeld brengt in kaart welke lokale en nationale overheden individuele beschikkingen openbaar maken.
- Via beschikkingeninbeeld.nl is een interactieve kaart beschikbaar met informatie over de openbaarmakingspraktijken van overheden.
- Open State ontwikkelde een vijfsterrenmodel om verschillen en voortgang inzichtelijk te maken.
- Samen met Tilburg University onderzoeken we hoe makkelijk burgers openbare beschikkingen daadwerkelijk kunnen vinden.
- In april 2026 publiceerden Open State Foundation, Tilburg University en Centerdata het rapport Openbaarmaking van beschikkingen in wetgeving en praktijk van 2025.
Van inzicht naar betere openbaarmaking
De volgende stap is om niet alleen te kijken óf beschikkingen openbaar zijn, maar ook waar en hoe burgers ze kunnen vinden, begrijpen en gebruiken. We delen de resultaten en goede voorbeelden met overheidsorganisaties om verdere verbetering te stimuleren.
Het project maakt deel uit van het meerjarige onderzoeksproject CITaDOG (Case Inclusive Transparency for a Digital and Open Government), waarin Tilburg University, Open State Foundation en Centerdata onderzoeken wat actieve openbaarmaking betekent voor de relatie tussen overheid en burger.
Uiteindelijk willen we bijdragen aan een situatie waarin beschikkingen niet alleen openbaar zijn, maar ook daadwerkelijk vindbaar, begrijpelijk en bruikbaar zijn voor burgers.
Dit project is gefinancierd door de Maatschappelijke Coalitie Over Informatie Gesproken.