Hoe open kan defensie zijn?
Defensie heeft vanwege nationale veiligheid te maken met informatie die niet openbaar kan worden gemaakt. Maar waar geheimhouding niet nodig is, moeten burgers, journalisten en het parlement kunnen controleren wat er gebeurt.
We zetten ons daarom in voor meer openheid over militaire inzet en de gevolgen daarvan. De luchtaanval op Hawija in 2015, waarbij burgerslachtoffers vielen, liet zien hoe belangrijk goede informatievoorziening is om militaire beslissingen en verantwoordelijkheden achteraf te kunnen onderzoeken.
Open Defensie richt zich niet op het openbaar maken van staatsgeheimen, maar op het zichtbaar maken van informatie die wél openbaar kan zijn. Zo moet maatschappelijke controle op militaire inzet mogelijk worden.
Van militaire inzet naar publieke verantwoording
Transparantie bij Defensie gaat over meer dan open data. Wanneer Nederland militair optreedt, moeten samenleving en volksvertegenwoordiging kunnen beoordelen wat er is gebeurd, welke keuzes zijn gemaakt en welke gevolgen een operatie heeft gehad.
Samen met PAX, Airwars, Amnesty International en de Universiteit Utrecht werkten we aan een roadmap voor meer openheid over militaire inzet en burgerslachtoffers. Dit leidde onder meer tot aanbevelingen voor betere informatievoorziening en meer transparantie.
Er zijn inmiddels concrete stappen gezet. Defensie publiceerde een dataset over Nederlandse wapeninzet in Irak, richtte een team op voor informatie over wapeninzet en burgerslachtoffers en opende een meldpunt voor burgerslachtoffers. Deze informatie wordt ook gebruikt door journalisten en onderzoekers.
Wat hebben we bereikt?
-
In 2016 bracht Open State het gebrek aan open data bij Defensie onder de aandacht.
-
Vanaf 2020 werkten we met maatschappelijke en wetenschappelijke partners aan meer transparantie over militaire inzet en burgerslachtoffers.
-
In 2022 kwam er bij Defensie capaciteit voor betere informatievoorziening over burgerleed tijdens militaire missies.
-
Defensie publiceerde een dataset over Nederlandse wapeninzet in Irak.
-
Er kwam een team voor informatievoorziening over wapeninzet en burgerslachtoffers en een meldpunt voor burgerslachtoffers.
-
De beschikbare gegevens zijn gebruikt voor onderzoek door onder meer NOS, Nieuwsuur en NRC.
-
Open State blijft aandacht vragen voor verdere openbaarheid en betere informatievoorziening bij Defensie.
Transparantie waar het kan
Nationale veiligheid en transparantie hoeven niet tegenover elkaar te staan. Sommige informatie moet geheim blijven, maar geheimhouding moet geen reden zijn om informatie achter te houden die zonder veiligheidsrisico openbaar kan worden gemaakt.
Daarom pleiten we voor een duidelijker onderscheid tussen informatie die geheim moet blijven en informatie die wel gedeeld kan worden. Open data en actieve openbaarmaking kunnen de controle door burgers, journalisten, onderzoekers en het parlement versterken.
Zo kan Defensie beter verantwoording afleggen over militaire inzet, publieke middelen en de gevolgen daarvan.